закрыть

Приемная

Прикрепить файл
Максимум 3 файла.
Ограничение 10 МБ.
Допустимые типы: txt doc docx rtf xls xlsx pps ppt odt ods odp pub pdf jpg jpeg bmp png tif gif pcx mp3 wma avi mp4 mkv wmv mov flv.

Ахуыргæнæг – куыд кадджын у дæ ном

Æнтыстдзинад алкæй къухы нæ бафты, уæлдайдæр рæзгæ фæлтæрæн лæггад кæныны хъуыддаджы. Кæмæн бантысы, уый та схонынц дзыллæты уарзон. Æмæ кæд искуы искæмæ æрхаудис уыцы амонд, уæд мæ абоны  сæйраг хъайтармæ дæр. Дзырд «ахуыргæнæг» куыд фæлмæн, зæрдæмæдзæугæ æмæ хъарм æнкъарæнтæ ‘взæрын кæны! Уымæн ис цалдæр нысаниуæджы, куыд «хъомылгæнæг», «фарнхæссæг», «зондамонæг», «æгъдауыл аудæг».

Ацы миниуджытæй се ‘ппæтæй дæр хайджын у Светланæ, кæцы ныр дæс азæй фылдæр æнæзæрдæхудт фæллой кæны Дзæуджыхъæуы 7-æм астæуккаг скъолайы.

Ирыстоны рæсугъддæр хъæутæй иу – Красногоры (Бæрæгъуыны) Чехойты бинонтæ Атарбег æмæ Нинæйæн а-дунемæ куы фæзынд чызг, уæд ноггуырдыл сæвæрæдтой ном – Светланæ. Абон номхуындæй дæр, уый тыххæй у мæ дзырды сæр.
Чехойты  Светланæ скъоламæ цæуынхъом куы фæцис, уæд ахуыр кæнынмæ бацыд Красногоры астæуккаг скъоламæ. Саби ахуырмæ æвзыгъд кæй разынд æмæ йæ уагахаст дæр цæвиттойнаг кæй уыд, уымæ гæсгæ йæ уайтагъд бауарзтой йæ ахуыргæнджытæ иууылдæр. Чызг сæ йæхæдæг дæр аргъуц кодта, зулмæ дæр сæм никуы бакаст, афтæ æфсæрмдзæстыг уыд йæ ахуыргæнджыты раз.
Светланæ кæд тынг бирæ уарзта йæ ахуыргæнджыты иууылдæр, уæддæр дзы уæлдай уарзт кодта йæ райдиан кълæсты ахуыргæнæджы. Йæ ныхæстæм гæсгæ, рауад афтæ, æмæ Рæмонты Зæирæ афтæ тынг зыдта æмæ уарзта йæ  куыст, æмæ чызгæн бауарзын кодта ахуыргæнæджы дæсныйад. Уæдæ куыд уынæм, афтæмæй Светланæ чысылæй аскъуыддзаг кодта ахуыргæнæг суæвын, æмæ йе стыр бæллиц йæ къухы æфтгæ дæр бакодта. Скъола хорз нысæнттыл каст фæуыны фæстæ фæлварæнтæ радта Цæгат Ирыстоны пединститутмæ æмæ та ам дæр йæ хъуыддæгтæ рауадысты бæллиццаг. Ам дæр ахуырмæ йе ‘взыгъддзинад уайтагъд фæбæрæг, хæлофæй каст чингуытæ, хъуыста фæлтæрдджын ахуыргæнджытæм æнувыдæй, æмæ институт каст фæцис сырх дипломыл. Фæлæ та ууыл дæр нæ ныууагъта йæ ахуыр Чехойты чызг. Зонындзинæдты къæбиц æй бафæндыд арфдæр басгарын æмæ та йæ ахуыр адарддæр кодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты ирон филологийы факультеты.
Университеты куы ахуыр кодта, уæд æрыгон чызг ссардта йæ амонд – йæ цард баиу кодта эльхотаг Тебиаты лæппуимæ.  Æрбынат кодта, кæй зæгъын æй хъæуы, уыцы ран. Йæ фыццаг къахдзæфтæ ахуыргæнæджы зын, фæлæ хъæугæ куысты 1996 азы акодта Эльхоты 1-æм астæуккаг скъолайæ, уый фæстæ та раивта  бынæттон хъæуы 2-æм скъоламæ. Чехойты чызг йæ фыццаг бонæй фæстæмæ йæхи равдыста  цæсгомджынæй, йæ тыхтыл æнæауæрдгæйæ фæлвæрдта алы сабийы зæрдæмæ дæр фæндаг ссарыныл, æмæ йын æнтысгæ дæр кодта. Рæзгæ фæлтæры зæрдиагæй æфтыдта рухс фæндагыл. Уымæн та æвдисæн, Дзæуджыхъæумæ сæ цæрæнбынат аивын куы бахъуыд, уый. Ахуырдзаутæ йæм иугай цыдысты уынæг, нæ сæ фæндыд сæ уарзон ахуыргæнæгæй фæиппæрд уæвын.

Бирæ нæ афæстиат Светланæ хæдзары бадыныл. Хæрз цыбыр рæстæгмæ райдыдта кусын Дзæуджыхъæуы 7-æм астæуккаг скъолайы, æмæ  ныр дæс азæй фылдæр йæ зонындзинæдтæ æнæвгъауæй дæтты рæзгæ фæлтæрæн. Ам уæлдай тынгдæр раргом йæ курдиат, йæ дæсныйадмæ уарзондзинад. Йæ царды фылдæр рæстæг æрвиты скъолайы. Кæй зæгъын æй хъæуы, йæ дзурын æнцон у, фæлæ йæ мидæг та ис арф хъуыды æмбæхст. Нæ йын дзурдзынæн йæ урокты хæрзхъæддзинадыл, уымæн æвдисæн йæ ахуырдзаутæ, стæй йе ‘нтыстытæ.

– Светланæ, зæгъ-ма дæ хорзæхæй, ахæм æрыгон уæвгæйæ дæм уыйбæрц хъару æмæ фæлтæрддзинад куыд ис?Ахæм, бæллиццаг хъуыддæгтæ куыд æфты дæ къухы?

– Æз мæ цард нывонд кæнын рæзгæ фæлтæры хъомыладæн. Сывæллæтты афтæ тынг кæй уарзын, уый фæрцы фæтых вæййын æппæт зындзинæдтыл дæр æмæ сæ сæрты ахизын. Уæхски-уæхск лæууæм иумæ скъолайы разамонæг æмæ коллективимæ. Кæцыфæнды зын скъуыддзагæнæн фарстатыл дæр бакусæм иумæ, стæм тынг æнгом æмæ уый та нæ куыстæн у стыр ахъаз. Не скъолайы сæйраг хæс у ахуырады æмвæзад фæбæрзонддæр кæнын æмæ уый нæ къухты æфтгæ дæр кæны.
– Æдзух æмхуызон кæм сты сывæллæттæ дæр, æнæ фыдуаг ми акæнгæ кæм нæ вæййынц. Ахæм рæстæджы та цавæр мадзæлттæй фæпайда кæныс?

– Раст куы зæгъон, уæд ахуыргæнæджы куысты ацы хъуыддаг у иуыл вазыгджындæр. Уымæ гæсгæ йæм куыдфæндыйы цæстæй никуы акæсын. Ныййарæгау сын бауайдзæф кæнын, се ‘нтыстытыл та сын цин бакæнын. Барæвдауын сæ, хуыздæр хъуыддæгтæм сæ сразæнгард кæнын. Æнгом ахастытæ мын кæддæриддæр уыдис ныййарджытимæ. Ахуыргæнæг, ныййарæг æмæ ахуыргæнинаг сты иу рæхысы æнæфæхицæнгæнгæ цæгтæ. Уыдон иумæ куы кусой, уæд сæ куыст уыдзæн æнцондæр, æрхæсдзæн хорз фæстиуджытæ. Ахуыргæнинаг æмæ ахуыргæнæг кæрæдзи куы ‘мбарой, уæд ахуыргæнæгæн уымæй æхсызгондæр ницы ис – йæ куыстæй зæрдæ куы райа. Ахуыры уæлдай-ма ахуыргæнæг хъомылгæнæг дæр у. Сывæллæттæй алчидæр хайджын у йæхи удыскондæй. Уыцы æууæл цæмæй раст бамбарай, уый тыххæй алкæй зæрдæмæ дæр хъуамæ ссарай фæндаг. Уый дæ къухы куы бафта, уæд дæ дарддæры куыст уыдзæнис æнцондæр.

– Ома, сывæллоны бафхæрын, гъе та йæ ныццæвын, уый раст мадзал нæу йæ хъомыладон хъуыддаджы?

– Кæй зæгъын æй хъæуы, алцæмæн дæр ис арæнтæ, уыимæ барынæн дæр. Фæлæ сывæллонæн æппæты фыццаг йæ æппæрццаг миниуджытæ хъуамæ ма райдайай æфхæрын, фæлæ дзы хъæуы фыццаджыдæр раппæлын, цæмæй æвзæрдзинадыл ма цайдагъ кæна. Бирæ сывæллоны куы ‘фхæрай æмæ йын куы уайдзæф кæнай, уæд ныкъуырма вæййы æмæ раст фæндагæй ахизы. Уымæ гæсгæ, сывæллоны хъæуы рæвдауын. Фыццаджы уал ын базонын хъæуы йæ царды уавæртæ, йе ‘нæниздзинад. Кæсын хъæуы йæ дарддæры цардмæ, йæ хъомыладмæ æмæ йæ хъуамæ афтæ рацаразай, цæмæй раст фæндагыл ныллæууа. Фыццаг дзы хъуамæ рацæуын кæнай хорз адæймаг. Уый у ахуыргæнæджы сæйраг хæс æмæ йæ хъуамæ æххæст кæна. Сывæллонæй æвзæр нæ вæййы. Хъуамæ йæ рацаразай æмæ дын уæд æнтыстытæ дæр æнæмæнг уыдзæн.
– Светланæ, ныр та мæ фæнды нæ мадæлон æвзаджы уавæрыл адзурын. Сусæггаг нæу, нæ ахуырдзаутæн сæ фылдæр мадæлон æвзаджы уроктæм кæй цæуынц зивæгæй. Уый æппæты фыццаг сæ мадæлты аххосæй.  Æмæ  хъаймæт уый мидæг ис, сæ кæстæрты дæр галиу зондыл кæй аразынц. Уый у бынтон сагъæссаг. Ныййарджытæ сæ сывæллæттимæ мадæлон æвзагыл куы нæ дзурой, уæд уыдонимæ дæр фæзыны стырзæрдæдзинад. Ныртæккæ не стырдæр трагеди, нæ национ бæллæх, нæ адæмы æргом фыдбылыз æмæ æнамонддзинад ацы хъуыддаджы ис. Афтæ дæм нæ кæсы?

– Иуæй раст у дæ хъуыды, фæлæ уæддæр уавæр афтæ мæгуырау нæма у. Зæгъæм, махæн не скъолай тын бирæ куыст цæуы, цæмæй мадæлон æвзаджы уроктæм сабитæ цæуой æнæзивæгæй, æхсызгонæй. Ис нæм театралон студи, аразæм алыгъуызон конкурстæ: чи æмдзæвгæтæ фæкæсы, чи заргæ кæны, чи кафгæ. Ахæм ирон бæрæгбон нæ уыдзæн, сабитæ кæм нæ фæархайынц – фæахуыр кæнæм алыгъуызон куывдтытæ, фæамонæм сын фынджы æгъдæуттæ, хистæр æмæ кæстæрты ‘хсæн цавæр ахастдзинæдтæ хъуамæ уа, æмæ ацы мадзæлттæ се ‘ппæт дæр стыр ахъаз сты, цæмæй сывæллæттæ ахуыр кæной æмæ уарзой сæ мадæлон æвзагыл дзурыныл.

О, стыр хъыгагæн, нæ ирон адæмæн йæ кæцыдæр хай йæхи ‘взагыл нæ дзуры хæдзары, уынджы, транспорты цæугæйæ дæр. Уый ууыл дзуарæг у, æмæ ацы «ирæттæм» сæ фыдæлты тугæй, сæ хорз миниуджытæй мур дæр кæй ницыуал ис. «Куырд куырдыл ахуыр кæны», «Фыды фарн мæрдтæм нæ хастæуы», зæгъгæ, дзæгъæлы нæ баззадысты ацы ирон æмбисæндтæ. Мад æмæ фыд бинонты ‘хсæн сæхи цы хуызы æвдисой, сæхи куыд дарой, хорзæй дæр æмæ æвзæрæй дæр, уыцы хуызы дардзысты сæ кæстæртæ дæр сæхи кæмфæнды дæр. Кæй зæгъын æй хъæуы, мадæлон æвзаг цы адæмæн фæцуда, уыдонæн æнæ фæцудгæ нæ фæуыдзысты се ‘гъдæуттæ, сæ культурæ æмæ традицитæ дæр. Мадæлон æвзагыл сабитæ уæд дзурдзысты, æмæ ныййарджытæ куы бамбарой скъолайы иронау сабиты кæй ахуыр кæнынц кæсын æмæ фыссын. Мæнмæ гæсгæ, иронау хъуамæ дзурой хæдзары, уымæн ис стыр нысаниуæг. Алы ныййарæг дæр куы зона йæ сывæллон фæлварæнтæ дæтдзæн скъолайы æмæ уæлдæр ахуыргæнæдонмæ цæугæйæ дæр, уæд бар-æнæбары дæр архайдзæн æмæ разæнгард кæндзæн йæ цоты мадæлон æвзаг ахуыр кæныны хъуыддагмæ. Æмæ уæд уавæр фæхуыздæр уыдзæн.

– Светланæ, куыд зонæм, афтæмæй, æфсарм у адæмы цардамонды бындур. Уый кæм нæ уа, уым нæдæр æгъдау уыдзæн, нæдæр – фарн. Уымæн ирд æвдисæн у, абон нæ ирондзинад цы уавæры ис, уый. Ирон æфсарм, хъыгагæн, фæцудыдта. Уый та æвзæрырдæм фæзынд нæ æвæджиауы æгъдæуттыл, фыдæлты фарныл. Ды та куыд хъуыды кæныс?

– Лæг зæххыл куы цæра йæ адæмимæ, уæд сын хъуамæ канд се ‘взæрты ма уына, фæлæ сын фыццаг сæ хуыздæртыл йæ цæст æрæвæра. Алы адæммæ дæр ис хæрзтæ æмæ æвзæртæ дæр. Фæлæ табу Хуыцауæн, æвæрццаг миниуджытæй хайджын чи у, уыдонæн сæ нымæц у бирæ фылдæр. Мады гуыбыны дæр ма, дам, хъулæттæ куы вæййы. Бирæ зындзинæдтæ федтой нæ фыдæлтæ, фæлæ уæддæр нæ фесæфт ирон лæджы кад æмæ намыс, нæ бамыр ирон нæргæ дзырд. Нæ фæцудыдта ирон лæг, нæ бауагъта мæлын æппæты стырдæр хæзна – фыдæлты буц æвзаг. Хъуамæ нæ таурæгътæй, нæ рæсугъд æвзагæй мацы фесæфа. Уыдон канд нæхи адæммæ не ‘вдыстой цымыдисдзинад, фæлæ ма æппæт бæстæйы дæр цы стыр ахуыргæндтæ уыдис, уыдон сæ стыр æнувыдæй иртæстой. Зæгъæм, Всеволод Миллер, Андрей Шегрен, Дюмезиль æмæ æндæртæ.

– Ирон адæммæ ис æртæ ахæм ныхасы: уаг, нымд, бæрц. Нæ фынг дæр лæууы æртæ къахыл. Уыдонæй иу куы фæцух уа, уæд фынг кæлгæ кæны. Мæнмæ афтæ кæсы, æмæ ирон æвзаг, ирон æгъдæуттæ, адæмон сфæлдыстад чи ферох кæна, уымæн ныббарæн нæй, æмæ уый йæхи ирон ма хъуамæ хона.     

– Дзырд дæр ыл нæй, ирон адæймагæн йæ уæздандзинад йæ хуыздæр хæзна уыдис. Ссивын æмæ мæнгарддзинады охыл чи цард, ахæмтæн адæмы ‘хсæн цард нæ уыд. Абон махæн не ‘ппæты дæр ууыл ахъуыды кæныны хъæуы. Æмæ йæ сомбоны йæ хъæбулы æгъдау, амонд æмæ фидæн зынаргъ кæмæн сты, уыцы ныййарджытæ сæ цотæн канд дзаумайы æмæ гуыбыны мæт хъуамæ ма кæной. Кæй зæгъын æй хъæуы, дарæс дæр хъæуы. Чехов мæнгæй нæ фыста: «Адæймаджы фæлгонцы хъуамæ алцыдæр рæсугъд уа».

– Фæстаг рæстæджы нæ царды, æмткæй райсгæйæ, æхсæнады цы ивддзинæдтæ цæуы, уыдоны тыххæй та дæ хъуыды куыд у?

– Мæнмæ гæсгæ, уыцы ивддзинæдтæм цæттæ кæй нæ уыдыстæм, уымæ гæсгæ зынæй  фидар кæнынц не ‘хсæн. Нæ цардыуаджы фæтк халæм, хуыздæр æй цæмæй баивæм, ууыл раздæр нæ ахъуыды кæнгæйæ. Уæлдай уæззау уавæры бахаудта национ культурæ. Æмæ нæ цæстыты раз дæр уымæн сæфынц нæ кæддæры сомыгæнæн æгъдæуттæ, не ‘фсарм, нæ ирондзинад, уæлдайдæрт та нæ фæсивæды æхсæн.

– Фæсивæды кой скодтай æмæ цы у абон сæ сæйрагдæр æппæрццаг миниуæг?

– Ног æхсæнадон цард нын нæ разы бирæ цæлхдуртæ сæвæрдта, сагъæсы нæ баппæрстой бирæ хъуыддæгтæ, уæлдайдæр та нæ фæсивæды сомбон. Гъе, уымæ гæсгæ, кæд абон нæ царды бирæ вазыгджын фарстатæ фæзынд, уæд уæлдай æргом аздахын хъæуы фæсивæдмæ. Уый рараст кæныны тыххæй цы мадзæлттæ ис, уыдонæй ахсджиагдæр у патриотон хъомылад, æмæ йæ сæвæрын хъæуы йæ бынаты, цæмæй нæ фæсивæд хъомыл кæнæм нæ адæмы цымыдисон историйы хуыздæр дæнцæгтыл, ирон лæджы тырыса бæрзонд чи систа раздæр æмæ йыл абон чи хæцы, уыцы кадджын удгоймæгты цæвиттонтыл.

Светланæ, куыд зонæм, афтæмæй 23-æм ноябры Хуымæллæджы хъæуы архайдтай, Цæгат Кавказы регионты ‘хсæн цы иумæйаг æркаст-конкурс арæзт æрцыд, мадæлон æвзаджы ахуыргæнджытæн, уым. Уыимæ ма дæ къухы бафтыд уæлахиз дæр. Бæлвырддæр ма нын радзур уыцы æнтысты тыххæй.

– Диссаджы рæсугъд бæрæгбон  уыд  уыцы изæр Хуымæллæджы хъæуы.  Уырдæм сæ курдиат æвдисынмæ æрбацыдысты мадæлон æвзаджы ахуыргæнджытæ Цæцæнæй, Дагъистанæй, Мæхъæлæй, Кæсæг-Балхъарæй, Хъæрæсе-Черксийæ æмæ Хуссар Ирыстонæй. Алчидæр тырныдта йæ курдиат, йæ зонындзинæдтæ равдисынмæ. Зæгъæн ис, се ‘ппæт дæр уыдысты фыццаг бынæтты аккаг, афтæ удцырынимæ архайдтой. Фæлæ уæддæр фыццаг къæпхæны диплом æрхауд мæнмæ. Уæлдай æхсызгон ма у уый дæр, æмæ дыккаг бынат дæр кæй баззад Ирыстоны – Беслæны 8-æм астæуккаг скъолайы ахуыргæнæг Елойты Анжелæ дæр сси дыккаг къæпхæны дипломы хицау. Тынг цымыдисон куыстытæ дзы уыд бирæтæн, мæхицæн дзы райстон ногдзинæдтæ æмæ сæ мæ дарддæры куысты спайда кæндзынæн. Бынтон диссаг та ма уый уыд, æмæ мæм уæлахизы фæстæ кæй цыдысты арфæтæм канд ирыстойнæгтæ нæ, фæлæ уазджытæ дæр, иумæ нын ерыстæ кæимæ уыд. Æркасты сæйраг хæс уыд, кæй зæгъын æй хъæуы, мадæлон æвзаджы ахуыргæнджыты фæлтæрддзинад равдисын, сæ зонындзинæдтæ cын фæбæрзонддæр кæнын.

Абон мæ стыр бузныджы ныхæстæ зæгъын фæнды Цæгат Ирыстоны ахуыргæнджыты зонындзинæдтæ уæлдæр кæныны институты коллективæн се ‘ппæтæн дæр, ме скъолайы кусджытæн нæ сæргълæууæг Къорнаты Татьянæ, афтæмæй, мæ фарсмæ чи æрбалæууыд, ме ‘нтыст æхсызгон кæмæн уыд. Мæ сæрæй уын ныллæг кувын!

– О, раст у Чехойты чызджы хъуыды. Æцæгæйдæр, коллектив æнгом куы вæййы, уæд ын бирæ хорздзинæдтæ бантысы. Уый та, кæй зæгъын æй хъæуы, бирæбæрцæй баст у йæ разамонæгыл. Фæсивæды хъомылады куыстмæ стыр æргом чи здахы, рæзгæ фæлтæры рухс фидæныл чи тыхсы, уыцы адæм кæддæриддæр сты арфæйы аккаг æмæ ма сын ноджы фылдæр бантысæнт!

Къудухты Маринæ

 

Статус материала:
  • Дата публикации:
  • Дата последнего изменения:
    02.12.2018, 21:40

Мероприятия

Архив
Ирина Азимова
Ирина АзимоваЗаместитель Председателя Правительства Республики Северная Осетия-Алания
Популяризация физической культуры и спорта – одна из основных задач, которые мы призваны решать во благо здоровья будущих поколений. Чем больше будет появляться подобных объектов, тем больше возможности у наших ребят реализовать свой потенциал.

читать дальше

Объявления

Архив

Горячие линии

  • "Горячая линия" Министра образования и науки Республики Северная Осетия Алания +7 (988) 871 04 40
  • "Горячая линия" по вопросам ЕГЭ-2018 +7 (8672) 53-49-40
  • "Горячая линия" по вопросам оплаты труда +7 (8672) 29-15-15 (доб.240)
  • Общая "горячая линия" +7 (495) 984-89-19
  • Общий телефон доверия +7 (495) 104-68-38

Документы

Архив

Вакансии

Архив

Мы в соцмедиа